Τετάρτη, 31 Ιουλίου 2013

Υπογραφή πάνω στο μάρμαρο



Προχθές κατηφόριζα τη Συγγρού και λίγο μετά το ΦΙΞ, έπεσε το μάτι μου σε μία είσοδο πολυκατοικίας. Από εκείνες τις τσιμεντένιες και γκρίζες που τώρα με τη ζέστη, αχνίζουνε θερμότητα. Ωραία δεν θα την επείς, σε καμία περίπτωση. Αλλά αν την καλοπροσέξεις, έχει κάτι ενδιαφέρον απάνου της.


Και συγκεκριμένα δίπλα στην εξώπορτα. Δύο χαρακτικά. Με γεωμετρικά σχήματα, γωνίες, πλευρές και φωτοσκιάσεις. Θυμίζει Μόραλη και εκείνη τη γραμμική εικαστική προσέγγισή του στη διαμόρφωση των προσόψεων. Εξού κι απεφάσισα να πλησιάσω.


Περιεργάστηκα τις επιφάνειες και εντόπισα την υπογραφή του καλλιτέχνη στο κομμάτι της σύνθεσης, άνωθεν της πόρτας. Όχι Μόραλης, αλλά Βαλάκας. Δεν τον ήξευρα. Είχε και ημερομηνία: 72. Πριν σαράντα χρόνια περίπου.


Ύστερα κοίταξα το κάθετο τμήμα του έργου που έφθανε ως κάτω στο πεζοδρόμιο. Κι εντόπισα ακόμη μία υπογραφή του καλλιτέχνη. Παραποιημένη από κάποιον νεάντερνταλ που θέλησε να οικειοποιηθεί προφανώς το έργο, περιγράφοντας τον εαυτό του. Ευτυχώς η άνωθεν υπογραφή, του έπεφτε ψηλά και δεν έφθασε ο κρετινισμός του ως εκεί. Αλλά εδώ στα χαμηλά, φρόντισε να αποδείξει πόσο εξυπνάκιας είναι. Θλιμμένος έβγαλα ετούτες τις φωτογραφίες και συνέχισα το δρόμο μου.


Αλλά επειδής εγώ είμαι επιμελής σε κάτι τέτοια, αποτύπωσα το όνομα στη μνήμη μου. Σημείωσα και τη διεύθυνση της πολυκατοικίας (Συγγρού 110) και ναι, τον αναζήτησα. Και ιδού. Λευτέρης Βαλάκας. Γεννήθηκε το 1944 στον Πύργο της Τήνου, στο μαγικό εκείνο χωριό που έχει προσφέρει σε ετούτη τη χώρα, τόσους και τόσους καλλιτέχνες. Σπούδασε εκεί το μάρμαρο κι αργότερα, στην Αθήνα και το Παρίσι. Συμμετείχε σε εκθέσεις, έσιαξε μεγάλη πληθώρα από γλυπτά και μνημειακά έργα που κοσμούν υπαίθριους χώρους σε όλη την Ελλάδα, από την Κω ως τη Ζάκυνθο και από την Αθήνα ως την Ηλεία. Κι ύστερα εντελώς αναπάντεχα, στα τριάντα οκτώ του, πεθαίνει. Το Νοέμβριο του 1982. Δέκα χρόνια αφότου είχε φτιάξει εκείνο το τοιχανάγλυφο στην πολυκατοικία της λεωφόρου Συγγρού 110.

Ετούτο είναι ένα από τα ποστ που πραγματικά δεν ξεύρω πώς να τα τελειώσω. Διαπιστώνοντας με θλίψη την αχαρακτήριστη αλητεία εξ αφορμής της παραποίησης της υπογραφής; Επισημαίνοντας με έκπληξη την ανεύρεση της καλλιτεχνικής σφραγίδας ταλαντούχων ανθρώπων, ακόμα και μέσα σε ετούτη την αγέλαστη πόλη;

Όχι, τίποτε από όλα αυτά. Αλλιώς θα το τελειώσω.

Κατά τη σύντομη έρευνά μου, εντόπισα μία ιστοσελίδα. Που με αγάπη και σεβασμό, έφτιαξαν τα παιδιά του Λευτέρη Βαλάκα για να την αφιερώσουν στον πατέρα τους. Αντίς λοιπόν δικού μου επιλόγου, θα σε παραπέμψω απλώς εκεί. Είναι το μόνο ωφέλιμο πράγμα που μπορώ να κάμω.

http://lefteris.valakas.com/

Τρίτη, 30 Ιουλίου 2013

Ντόιτς σπρέχεν;



Λίμπε αναγνώστα, λόγω της τεράστιας συμβολής της Ντόιτσλαντ στην ευημερίαν της ημετέρας πατρίδας, ντερ βόλγκεν (το πτηνό ντε!) απεφάσισεν να στραφεί εις την εκμάθησην της γερμανικής. Ντόιτς λέρνερ.


Έρστε λεκσιόν. Στο άνωθεν βίντεο, θα μάθουμε τις πρώτες μας ντόιτς βέρτερ. Επαναλαμβάνεις μετά τον Γερμανό.


Για να σε ακούσω δυνατά: Νατούρβιζεσάφτεν.


Επειδής τα παίρνεις γρήγορα, περνάμε στο δεύτερο μάθημα. Όπου εκτός των άλλων, θα διδαχθούμε ότι η Σταχτοπούτα ήταν στην πραγματικότητα Ασσσενπούτεν (θου κύριε!) και ότι το σεξ στα γερμανικά, και χαρμάνης να'σαι, το σκέφτεσαι να το ζητήσεις. Επίσης αν το καναρίνι σου, κάμει ναζάκια και δεν τρώει το καναβούρι του, του λες ένα κανάριενβόγκελ και ξαναβρίσκει το κίτρινο χρώμα του. Ημιλυπόθυμο.


Και η μεγάλη αποκαθήλωση: Προυστ σημαίνει στην υγειά μας και Στράους είναι η στρουθοκάμηλος. Όχι, μην με παρεξηγείς: δεν έχω πρόθεση να χλευάσω καμία γλώσσα και κανέναν λαό. Είναι που η ζωή μου, φαίνεται πως συναρτάται των γερμανικών εκλογών αυτού του Σεπτεμβρίου. Είναι που το μέλλον μου αποφασίζεται από τον χερ Σόιμπλε και την φράου Μέρκελ. Είναι που παρά τις όποιες (τεράστιες) ευθύνες των εδώθε πολιτικών και ημών των ιδίων, η Γερμανία έχει στήσει ένα παιχνίδι που επιφυλλάσσει τη νίκη μόνο για την ίδια. Αλλά όπως έλεγε και η γκροσμούτερ (η γιαγιά μου ντε), το μπρέτσελ δεν πρέπει να το καταπίνεις ολόκληρο γιατί θα σου κάτσει στο λαιμό.

Δευτέρα, 29 Ιουλίου 2013

Η Lady Gaga στο πιο μάνγκα της


Μπορεί η Κιρίκο Νακεμούρα να μην είναι ακριβώς πχιοτική με τα δικά σου στάνταρντς (ή με τα οποιαδήποτε στάνταρντς), αλλά πρώτον, είναι καλοκαίρι και την αλαφράδα την επιζητάς, δεύτερον, να σου θυμίσω ότι το ελληνικό τραγούδι σήμερα είναι ο Ρέμος, ο Σταν και η Φουρέιρα -για να μην μου το παίζεις υπεράνω και χλευάζεις τις Γιαπωνίες- και τρίτον, αν δεν ξεύρεις τι είναι η jpop, είσαι εντελώς ντεμοντέ, πασέ, μπανάλ και γελάμε μαζί σου. Ακολουθεί τραγούδι μύησης στο είδος -παρακαλούμε να παραμείνετε προσδεμένοι καθ'όλη τη διάρκεια της πτήσης / σωσίβια υπάρχουν κάτω από τα καθίσματα.


Εντάξει, το PonPonPon δεν είναι αυτό που θα έλεγες βαθυστόχαστο άσμα. Αλλά η Κιρίκο Νακεμούρα (που κυκλοφορεί με το καλλιτεχνικό όνομα "Kyary Pamyu Pamyu") έχει καταφέρει τους τελευταίους μήνες να κάμει γκράν σουξέ ανά την υφήλιο με δαύτο. Και επειδής σε πιάνω αδιάβαστο, οφείλω να σου πω ότι το νέο τρεντ λέγεται jpop, που πα να πει japanese pop (και όχι junk pop, όπως τυχόν σκεφτόσουν). Ναι, είναι το αντίστοιχο της κορεάτικης kpop (που έφερε στη ζωή μας το Gangnam Style και ακόμα να συνέλθουμε). 


Η Κιρίκο είναι ένα ιβέντ από μόνη της. Κυκλοφορεί ντυμένη τσιχλόφουσκα, χοροπηδάει, κάμει μούτες και γενικά δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από κάθε άνιμε που σέβεται τον εαυτό του (όπου άνιμε=γιαπωνέζικο κινούμενο σχέδιο, δηλαδής χελόου, όλα εγώ θα σου τα μαθαίνω; Μα ούτε Κάντι Κάντι δεν έβλεπες;).


Εννοείται ότι το άσμα, έχει ολόδικιά του χορογραφία. Την οποία μπορείς να ξεσηκώσεις και να επαναλάβεις στην ακρογιαλιά για να εντυπωσιάσεις το παρεάκι. Ή αν δεν είσαι διακοπές, να την περφορμάρεις στη δουλειά για να πειστεί επιτέλους τ'αφεντικό να σου δώκει εκείνη την άδεια που σου χρωστάει.


Επειδής -όπως έχεις καταλάβει- ζούμε σε καιρούς αλλόκοτους, θα ιδείς ότι λογής λογής φανς έχουν ανεβάσει στο γιουτιούμπ τις χορευτικές τους επιδόσεις επί του άσματος -γιατί όχι και εσύ; Δες ας πούμε τις κοπελίτσες εδώ από κάτου, για ινσπιρέισον.


Ναι, καλά το κατάλαβες. Από σήμερις μπαίνουμε -πτηνό και αναγνώστης- σε πιο χαλαρό μουντ. Βαθύ καλοκαίρι, το λέμε. Σαράντα βαθμούς, αύριο. Και θέλει πολλά κιλά παγωμένης γρανίτας για να ανταπεξέλθουμε.

Πέμπτη, 25 Ιουλίου 2013

Επιστροφή στη Μεσσήνη



Σύνδεση με τα προηγούμενα: πριν μερικά χρόνια και κατά τη διάρκεια μίας περιήγησής του στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο, το πτηνό βρέθηκε στην Αρχαία Μεσσήνη. Όπου ξεδιπλώθηκε μπροστά στα έκπληκτα μάτια του, μία υπερπαραγωγή από κίονες, θέατρα, στάδια και λοιπά μόνιουμεντς. Ήταν τέτοια η έκπληξη και η χαρά του, που έκτοτε επισκέφθηκε το μέρος, ξανά και ξανά. Κι έχει βαλθεί να σε πείσει κι εσένα να πας! Αν έχασες το προηγούμενο ποστ, μπορείς να το βρεις εδώ. Αν είσαι ήδη διαβασμένος, προχωράς στο update.



Τώρα θα μου πεις, μα καλά βρε πτηνό, αφιερώνεις δύο αναρτήσεις στο ίδιο μέρος και δη στο καπάκι; Μην παίρνεις τίποτις ποσοστά από το λόκαλ καφενείο; Μην σε έχουνε πληρώσει από το Υπουργείο Πολιτισμού για να διαφημίσεις το σαξές στόρι της Ελλάδος και στα πολιτιστικά; Μην είσαι τίποτις σαλεμένος αρχαιολάτρης, τύπου διαβάζω Πλεύρη, ακούω Άδωνη και ψηφίζω Ολυμπισμό; Αχ, αναγνώστα, ούτε κατά διάνοια!



Απλώς θεωρώ ότι είναι άδικο και κρίμα! Να υπάρχει ένας τόσο εντυπωσιακός και εκτεταμένος αρχαιολογικός χώρος και κάθε φορά που τον επισκέπτομαι, να βλέπω μονάχα πεντέξι τουρίστες, αντίς για τις ορδές που θα έπρεπε κανονικά να συρρέουν! Άκου λοιπόν και τη συνέχεια, για να σου συμπληρωθεί η εικόνα. Να σου εξάψω την περιέργεια και να τρέξεις να τον ανακαλύψεις κι εσύ.



Και θα σου ξεκινήσω από το τοπωνύμιο. Σύμφωνα με τους αρχαίους μύθους, η Μεσσήνη ήταν μία εξαιρετικά σνομπ πριγκιποπούλα (τύπου Πάρις Χίλτον), κόρη του Τρίοπα ο οποίος είχε ένα τρίτο μάτι και όπως καταλαβαίνεις, δυσκολευόταν να βρει γυαλιά που να τον βολεύουν. Η Μεσσήνη παντρεύτηκε τον Πολυκάονα, δευτερότοκο γιο του βασιλιά Λέλεγα (επειδής ήταν ψηλός κι ατσούμπαλος, μπορείς να τον επείς και Λέλεκα) της Λακωνίας. Τα ζεύγος γνωρίστηκε σε βραδινή έξοδο για κλάμπινγκ, ενώ στο γάμο προσκλήθηκε όλη η κοσμική Πελοπόννησος.



Εντούτοις, καθότι ο Πολυκάονας ήταν δευτερότοκος, δεν έμελλε να γίνει βασιλιάς, πράγμα που το έφερε βαρέως η Μεσσήνη γιατί το φιζίκ της ήταν βασιλικό και της επήγαινε η τιάρα. Έτσι απεφάσισε να επέμβει: συγκέντρωσε άνδρες από το Άργος και τη Λακεδαιμόνα και τους έστειλε να καταλάβουν την περιοχή που σήμερα λέγεται Μεσσηνία, όπου και έστησε το θρόνο της να έχει να διαφεντεύει. Καλή κοπέλα, αλλά μεγάλη ιμπεριαλίστρια.



Κάπως έτσι ξεκίνησε η περιπέτεια των Μεσσήνιων, οι οποίοι ατύχησαν να βρίσκονται πολύ κοντά στην στρατολάγνα Σπάρτη, η οποία κάθε τρεις και λίγο τους παρενοχλούσε και τους εκμεταλλευόταν. Όλα αυτά μέχρι τη Μάχη των Λεύκτρων! Όπου οι Θηβαίοι ετσάκισαν τους Σπαρτιάτες και για πρώτη φορά η περιοχή ανέπνευσε αέρα ελευθερίας. Τότες είναι που ιδρύθηκε η Μεσσήνη και σύντομα αναδείχθηκε σε μεγάλο πολιτιστικό κέντρο.



Το 2ο αιώνα μ.Χ. στην πόλη κατέφθασε ο περιηγητής Παυσανίας με το τροχόσπιτό του, τη φωτογραφική και το ταξιδιωτικό σακίδιο. Οι περιγραφές που μας έχει αφήσει στο τέταρτο βιβλίο τού έπικ αριστουργήματος "Ελλάδος Περιήγησης" (που αποτελεί μέχρις και σήμερα ρέφερενς για κάθε αρχαιολάτρη) είναι πράγματι συγκλονιστικές. Ο Παυσανίας περιγράφει με θαυμασμό τη Μεσσήνη και στέκεται ιδιαίτερα στο λαμπρό Ασκληπιείο, καταγράφοντας ένα προς ένα τα αγάλματα των θεών και ηρώων που βρίσκονταν εκεί.



Δεκαεννιά αιώνες μετά τον Παυσανία, το να βρίσκεσαι στο ίδιο σημείο που περπάτησε εκείνος και να βλέπεις -μέρος έστω- των όσων αντίκρισε, είναι μία σπάνια εμπειρία.



Η τελευταία φορά που βρέθηκα στη Μεσσήνη ήταν πριν κάποιες εβδομάδες. Ένα κάπως συννεφιασμένο ανοιξιάτικο πρωινό. Με τα λουλούδια να ευωδιάζουν, τα πετούμενα να οργιάζουν και τα νερά να γουργουρίζουν.


Η πρώτη μου έκπληξη ήταν το θέατρο. Δεν ξεύρω αν το θυμάσαι από την προηγούμενη ανάρτηση που ήταν σχεδόν υποτυπωδώς στημένο, αλλά πλέον είχε μεταλλαχθεί! Τα μάρμαρα είχαν τοποθετηθεί στη θέση τους και ήταν ορατές οι πρώτες πεντέξι σειρές στις κερκίδες. Η απόφαση του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου, να εντάξει το εν λόγω θέατρο στους χώρους που φιλοξενούν εκδηλώσεις, είναι τουλάχιστον αξιέπαινη! Μετά από τόσους αιώνες, θα ακουστεί και πάλι ανθρώπινη δημιουργία σε ετούτο το χώρο.



Ετούτο είναι το Εκκλησιαστήριο. Το Ωδείο, ντε! Διαθέτει ημικυκλική ορχήστρα, σκηνή και παρασκήνιο. Σήμερα βρίσκεται σε άριστη κατάσταση, αλλά μη νομίζεις ότι ήταν πάντοτε έτσι. Η αρχική του ανασκαφή έγινε το 1895 από το Θεμιστοκλή Σοφούλη (που αργότερα τον εκάμαμε πρωθυπουργό της χώρας και μεγάλο δρόμο στη Θεσσαλονίκη).



Η σημαντικότερη όμως φάση της αναστήλωσής του ήταν στα τέλη της δεκαετίας του '90 υπό την εποπτεία πάντα του καθηγητή Θέμελη! Το 2005, αποκαταστάθηκε και το ρωμαϊκό δάπεδο και βουαλά, έχεις τώρα και χαίρεσαι ένα μικρό αριστούργημα!



Βεβαίως στη Μεσσήνη, την παράσταση πάντοτε κλέβει το στάδιο. Πρώτον, διότι είναι τεράστιο. Δεύτερον, διότι βρίσκεται σε τρομερά καλή κατάσταση. Και τρίτον, διότι με το πρωτάθλημα να καταρρέει, ακούς ο δύστυχος φίλαθλος για στάδιο και σου τρέχουν τα σάλια!



Οι εργασίες αποκατάστασης και εδώ έχουν αποδώσει ένα πραγματικά εντυπωσιακό αποτέλεσμα.



Ανεβοκατεβαίνεις τα σκαλοπάτια και δεν το πιστεύεις, σε πόσο καλή κατάσταση διατηρείται.



Ο πέτρινος θρόνος με τα πόδια του λέοντα είναι από μόνος του ένα αριστούργημα!



Και σε ερωτώ: δεν αξίζει ετούτο το μέρος συστηματικής διαφήμισης; Δεν θα έπρεπε να έχει αναδειχθεί σε έναν από τους τοπ προορισμούς για τους τουρίστες (έλληνες και ξένους) από τους αρμόδιους, τα Υπουργεία, τα Υφυπουργεία, τις Γενικές Γραμματείες; Δεν θα έπρεπε να κοσμεί αφίσες του ΕΟΤ, να καταχωρηθεί σε οδηγούς και να μπει στο πρόγραμμα περιηγήσεων των γκρουπς που επισκέπτονται τη γειτονική Ολυμπία; Άσε με να απαντήσω εγώ για σένα: ναι, θα έπρεπε! Όπως θα έπρεπε να έχουν γίνει πολλά ακόμη σε αυτή την αστεία χώρα. Τέλος γκρίνιας, προχωράμε παρακάτω.



Δεν ξεύρω αν θυμάσαι, αλλά στην προηγούμενη ανάρτηση, σε είχα φθάσει ως το νότιο άκρο του σταδίου, όπου βρίσκεται το Ηρώο. Το οποίο είχε τρεις κολόνες και κυκλοφορούσε σε γκάμπριο εκδοχή, χωρίς ένα κεραμίδι πάνου από το κεφάλι του.



Ε λοιπόν σήμερα, καμία σχέση. Έχουν αποκατασταθεί και οι τέσσερις κολόνες και διαθέτομεν και το από-πάνω μας. Που σημαίνει ότι έχεις έναν πλήρη ναϊσκο. Μάλιστα, αν πας σήμερα, θα το βρεις ακόμα πιο σκεπασμένο, διότι -είπαμε- τα έργα προχωρούν.



Αυτή η άτιμη η τρίτη διάσταση -για να χρησιμοποιήσω και τη γλώσσα των αρχαιολόγων- δίνει σε τέτοιους χώρους μία άλλη πνοή και αναβαθμίζει την εμπειρία του επισκέπτη. Όπως και να το κάμουμε, άλλο να βλέπεις αραδιασμένες πέτρες ανάμεσα σε χόρτα και άλλο να βλέπεις ολόκληρο το οικοδόμημα να στέκεται μπροστά σου και να σε κοιτάζει.



Θα σου κλείσω ετούτη την παρουσίαση, με μία μικρή επίσκεψη στο μουσείο. Εντάξει, μην περιμένεις καμία υπερπαραγωγή εδώ, δυοτρεις αίθουσες είναι όλες κι όλες, αλλά επέτρεψέ μου να σου πω, ότι περιέχουν πολύ πιο ενδιαφέροντα και σημαντικά εκθέματα από πολλά μεγάλα μουσεία του εξωτερικού όπου βαριέμαι να περπατάω και να χαζεύω το τίποτα επί ώρες.



Αριστούργημα πρώτο: ο Ερμής της Μεσσήνης! Που βρέθηκε το 1996 στη δυτική στοά του Γυμνασίου.



Το άγαλμα είναι θεώρατο. Πάνω από δύο μέτρα και τριάντα εκατοστά. Που σημαίνει ότι μαζί του, δεν τα βάζεις.



Είναι παραλλαγή ενός αγαλματικού τύπου του 1ου αιώνα μ.Χ. 


Και πράγματι, έχει ετούτος ο Ερμής μία γλυκάδα και μία ευγένεια που σε κερδίζουν. Στέκεται ακριβώς απέναντι από την είσοδο του μουσείου και με το που μπαίνεις, είναι ο πρώτος που σε υποδέχεται.



Περιττό το να σου επαινέσω τις λεπτομέρειες του έργου και τη γλυπτική βιρτουοζιτέ του καλλιτέχνη. Απλώς θα σου δείξω τα πόδια και θέλω να ιδείς με προσοχή τα δάχτυλα.


Αριστούργημα δεύτερο: ο Δορυφόρος του Πολυκλείτου. Ποιο παιδάκι θα μου πει τι είναι ο Δορυφόρος του Πολυκλείτου και γιατί ονομάζεται "Κανών"; Για να βλέπω χεράκια! 

Ο Δορυφόρος ή Κανών είναι το υπόδειγμα των αναλογιών που θα έπρεπε να έχει η απεικόνιση της ανδρικής μορφής στην όρθια στάση. Με μία σύνθετη άσκηση ανθρώπινης γεωμετρίας, ο Πολύκλειτος κατάφερε να εισάγει την κίνηση στα αγάλματα, μία πρόοδο που βοήθησε την ανθρώπινη δημιουργία να κάμει ένα άλμα προς τα μπροστά! Εφαρμόζοντας τη συμμετρία και επιτυγχάνοντας την ισορροπία μέσω της αντίρροπης κίνησης του κορμού, των χεριών και των ποδιών, ο Πολύκλειτος έφθασε στην πραγμάτωση της τέλειας απεικόνισης της ανθρώπινης μορφής (αν θέλεις περισσότερες εξηγήσεις επ'αυτού, προτείνω να δεις αυτό). Λοιπόν ετούτο το άγαλμα είναι ένα από τους τριάντα περίπου Δορυφόρους που έχει αποκαλύψει η αρχαιολογική σκαπάνη. Ναι, ιτ ιζ εξτρίμλι ιμπόρταντ!


Αριστούργημα τρίτο: η Άρτεμις Λαφρία. Πιο μικροσκοπική από τα ογκώδη ηρωικά αγάλματα, αλλά εξίσου εντυπωσιακή στις λεπτομέρειές της. Πρόσεξε σε παρακαλώ πώς δένεται το χιτώνιο στη μέση της. Δες την περίτεχνη κόμη της (θε-μου, ακούγομαι σαν παλιακό ντοκιμαντέρ στο Κανάλι της Βουλής!) -αν το εξετάσεις προσεκτικά, θα βρεις ίχνη από κίτρινο χρώμα. Ναι, οι άντρες προτιμούσαν (από τότε) τις ξανθιές.


Στο είπα ότι το Μουσείο είναι εξαιρετικά μικρό, αλλά απίθανα ενδιαφέρον. Κι αν με ρωτήξεις πώς γίνεται ένας τόσο μεγάλος αρχαιολογικός χώρος και τόσα χρόνια ανασκαφής, να γιομίζουν μετά βίας τρεις αιθουσούλες, η απάντησή μου είναι η εξής: δώδεκα χιλιάδες! Τόσα είναι τα ευρήματα που βρίσκονται στιβαγμένα στις αποθήκες του Μουσείου. Και δυστυχώς οι πιθανότητες να τα ιδούμε ποτέ εκτεθειμένα είναι ελάχιστες, λόγω έλλειψης χώρου.

Δεν θα σε κουράσω άλλο, γιατί σου είπα ήδη αρκετά. Μόνο αυτό θα πω και θα σε αφήσω: ελπίζω η μικρή, απειροελάχιστη φωνή μου να προστεθεί στις φωνές των όσων ζητούν μεγαλύτερη ανάδειξη και αξιοποίηση της Αρχαίας Μεσσήνης. Και ο ενθουσιασμός μου γι'αυτό το (σχετικά) άγνωστο μέρος να προτρέψει έστω και έναν από εσάς που διαβάσατε αυτό το διήμερο αφιέρωμα, στο να πάτε και ανακαλύψετε οι ίδιοι ετούτη την θαυμάσια πόλη. 

Ελπίζω να την αγαπήσετε, όσο κι εγώ.

Τετάρτη, 24 Ιουλίου 2013

Αν θες μεγαλοσύνη, έλα ως τη Μεσσήνη



Αν έπρεπε να σου σιάξω μία λίστα με τους πιο γουάου αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, νομίζω ότι ανάμεσα σε Μυκήνες, Δελφούς και Ολυμπίες, θα σε εξέπληττε ετούτη δω η επιλογή: αλλά αν δεν έχεις πάει στην Αρχαία Μεσσήνη, αγαπημένε αναγνώστα, βάλτο στο πρόγραμμα.


Η πρώτη φορά που πήγα ήταν πριν καμία τετραετία. Ένα καλοκαίρι, σε ρόουντ τριπ στην Πελοπόννησο, με μπόσα νόβα στο σιντί τ'αυτοκινήτου και τη γνωστή περιέργεια να με οδηγεί στο οπουδήποτε. Το άδολο -κι απληροφόρητο εν προκειμένω- πτηνό, σχεδόν τυχαία έπεσε απάνου στις πινακίδες που οδηγούσαν προς τον αρχαιολογικό χώρο. Και επειδής με ξεύρεις ότι θέλω να χώνω το ράμφος μου παντού, απεφάσισα να τις ακολουθήσω. Μετά από μία κάπως κουραστική διαδρομή στην Άγρια Δύση της Ελλάδας (Κυπαρισσία, Ζευγολατιό, Μελιγαλάς), βρέθηκα σε μία εύφορη κοιλάδα.



Εκεί λοιπόν βρίσκεται η Αρχαία Μεσσήνη. Ένας ζούπερ εκτεταμένος αρχαιολογικός χώρος με το σπάνιο προνόμιο να μην έχει καταστραφεί ή καλυφθεί από νεότερο οικισμό. Που σημαίνει ότι έχει μείνει σχετικά αλώβητος και τον έχουμε ολόκληρο. Ναι, δε χόουλ σίτι!



Άφησα το αυτοκίνητο, πλήρωσα το εισιτήριό μου και περιεργάστηκα με ενδιαφέρον το φυλλάδιο που μου έδωσε η ευγενική υπάλληλος και το οποίο υποδείκνυε μία διαδρομή. Κι άρχισα να κατηφορίζω την πλαγιά, εντελώς ανυποψίαστος για τα όσα έμελε να συναντήσω. Ένα από τα πρώτα πράγματα που βρέθηκαν στο διάβα μου, ήταν η κρήνη της Αρσινόης. Η οποία Αρσινόη ήτανε κόρη του μυθικού βασιλιά της Μεσσηνίας, Λεύκιππου, πεντάμορφη και πολύ περπατημένη. Κινούμενη στους χώρους του τζετ σετ, τα έφτιαξε με τον Απόλλωνα και έμεινε μάλιστα έγγυος. Εντούτοις, η Άρτεμις που ήταν μεγάλο καρφί και γνωστή κακίστρω, πήγε και σφύριξε στον Απόλλωνα ότι η Αρσινόη τα'χει και με έναν θνητό. Του γυρίζει αυτουνού το μάτι και την κάμει κάρβουνο τη δύστυχη. Τελευταία στιγμή όμως βουτάει από την αποτεφρωμένη μήτρα της, το έμβρυο που κυοφορούσε και το οποίο ήτανε ο Ασκληπιός, ο θεός της ιατρικής -που'χει και δικό του νοσοκομείο στη Βούλα.


Λίγο πιο πέρα από την κρήνη, συναντάς το θέατρο. Μην το βλέπεις έτσι μαραμένο, οι φωτογραφίες που σου έχω στη σημερινή ανάρτηση είναι από τα τότες. Τέσσερα χρόνια πριν. Και τραβηγμένες με το μπακατελέ κινητό μου. Σχώρνα με γι'αυτό, αλλά έχω το λόγο μου που σου τις κοτσάρω εδώ παρότι κάπως μπαγιάτικες. 


Εκεί στο θέατρο, συνάντησα τότες μία φύλακα και έπιασα την κουβέντα. Μου μίλησε με ενθουσιασμό για τη δουλειά που γίνεται στην Αρχαία Μεσσήνη. Μου έδειξε τριγύρω από το χώρο του θεάτρου, τα κομμάτια του μαρμάρου και μου αποκάλυψε ότι σύντομα θα αποκατασταθεί πλήρως στην αρχική του μορφή. Διότι όλο -ναι καλά άκουσες: όλο- το δομικό του υλικό είχε ανευρεθεί και απλώς χρειαζόταν να επανατοποθετηθεί από τους αρχαιολόγους σαν ένα τεράστιο παζλ.


Ακολουθεί ιστορική αναδρομή, άνοιξε το τετραδιάκι. Η Μεσσήνη ιδρύθηκε το 370 π.Χ. από το Θηβαίο στρατηγό Επαμεινώνδα, ο οποίος αφού διέλυσε τους Σπαρτιάτες στη μάχη των Λεύκτρων, απελευθέρωσε τους Μεσσήνιους που βρίσκονταν υπό σπαρτιατικό έλεγχο (και σε σπαρτιατική δίαιτα) και απεφάσισε να σιάξει δύο νέες μεγάλες πόλεις στα βόρια της Σπάρτης ώστε να την ελέγχουν και να ησυχάσει το κεφάλι μας από δαύτην διαπαντός! Η μία λοιπόν εξ αυτών ήταν η Μεσσήνη (για να μην σε αφήσω και με την αγωνία, η άλλη ήταν η Μεγαλόπολη). Όμως ο τοπικός πληθυσμός είχε σκορπίσει τα προηγούμενα χρόνια στα πέρατα της οικουμένης γιατί είχε απηυδήσει με το κουλτούρ μιλιτέρ της Σπάρτης και ο Επαμεινώνδας έστειλε κήρυκες μέχρι την Ιταλία, τη Σικελία και τη Λιβύη προκειμένου να επαναπατρίσει τους μετανάστες Μεσσήνιους. Οι οποίοι ανταποκρίθηκαν θερμά στο κάλεσμα και επέστρεψαν στα πάτρια εδάφη για να κατοικήσουν τη νέα πόλη!


Ένα από τα πρώτα έργα που έγιναν ήταν η οικοδόμηση του τείχους που θα περιέβαλε τη νέα πόλη και το οποίο είχε περίμετρο (κρατήσου) εννέα χιλιομέτρων. Ναι, πολλά τμήματά του σώζονται μέχρι σήμερα. Ακολούθως άρχισαν να διαμορφώνονται τα μεγάλα μνημειώδη κτήρια της πόλης. Και βεβαίως οι οικίες, οι επαύλεις, τα δημόσια κτήρια.



Το εντυπωσιακό με τη Μεσσήνη είναι η πολεοδομική της οργάνωση. Η πόλη σχεδιάστηκε βάσει του ιπποδάμειου μοντέλου, δηλαδής με οριζόντιους (από ανατολάς προς δυσμάς) και κάθετους (από Βορρά προς Νότο) δρόμους σε μία απόλυτη γεωμετρία. Ως αποτέλεσμα, όλα τα οικοδομήματα έχουν ίδιο προσανατολισμό. Αν δεν με πιστεύεις, φέρε το υποδεκάμετρο.



Έπιασα την πάρλα και δεν σου λέω τι βλέπουμε. Αυτό αγαπημένε αναγνώστα, είναι το Ασκληπιείο. Που ήταν το πιο επιβλητικό κτήριο της Μεσσήνης και κέντρο της δημόσιας ζωής.



Όταν ο Παυσανίας επισκέφθηκε την πόλη και μπήκε στο Ασκληπιείο, πρέπει να του έφυγε το σαγόνι. Διότι ετούτο δεν ήταν ένα απλό λατρευτικό μπίλντινγκ, αλλά ένα ζούπερ εντυπωσιακό μουσείο, γιομάτο αγάλματα και στοές και κίονες.



Σήμερις βεβαίως δεν διασώζονται παρά λίγα τμήματα του κτηρίου. Αλλά και μόνο από τις διαστάσεις του (που έχουν αναδειχθεί με έξυπνο τρόπο από τους αρχαιολόγους), καταλαβαίνεις τη σπουδαιότητα και το μεγαλείο του.



Μιας και το'φερε η κουβέντα, ο Ασκληπιός παραμένει για μένα, μία από τις πιο αρχετυπικές μορφές της μυθολογίας, καθώς συγκεντρώνει στο πρόσωπό του το θεϊκό δυισμό. Κάτσε να σου το εξηγήσω, να μη λες ότι μιλάω με γρίφους.



Η Αθηνά που ήταν κάτι σαν γκοντμάδερ του Ασκληπιού, του χάρισε το αίμα της Μέδουσας (γνωστής αιμοδότριας), το οποίο μπορούσε να κάμει δύο πράγματα: το αίμα που είχε ξεπηδήσει από τη δεξιά φλέβα μπορούσε να θεραπεύσει (ακόμα και να νεκραναστήσει), ενώ το αίμα από την αριστερά φλέβα ήταν εξαιρετικά θανατηφόρο. Ζωή από τη μία, θάνατος από την άλλη. Εξού και ο Ασκληπιός εθεωρείτο μεγάλος θεραπευτής, αλλά βρήκε κακό τέλος από το Δία που τρόμαξε από τη δυνατότητα του Ασκληπιού να ανασταίνει νεκρούς και τον ετσουρούφλισε με έναν κεραυνό. Γενικώς, μαμά και γιός, καρβουνιασμένοι πήγανε!


Μαγεμένος από ετούτες τις ιστορίες που στριφογύριζαν στο μυαλό μου και συνεπαρμένος από τα εναπομείναντα διακοσμητικά στοιχεία του Ασκληπιείου, τριγύρισα στο χώρο και περιεργάστηκα τις πέτρες, τα σκαλοπάτια και τις βάσεις των κιόνων.


Στη συνέχεια κατευθύνθηκα στο Εκκλησιαστήριο. Έτερο οικοδόμημα, θεατρικής διάταξης. Όπου μαζεύονταν οι κάτοικοι για εκδηλώσεις του-νόου-ας-μπέτερ. Πολιτικές συζητήσεις, γκόσιπ, σοσιαλάιζινγκ, συνελεύσεις εκλογής του νέου διαχειριστή της πολυκατοικίας και τέτοια.



Εδώ έχεις και πλακάκι κάτω. Μωσαϊκό ντε. Ωραιότατο και πολύχρωμο. Ωσάν μεγάλος καλλιτέχνης που είμαι, εστάθηκα στο κέντρο της πίστας, έβηξα για να καθαρίσω το λαιμό μου και επιδόθηκα σε ένα ωραιότατο "λαλαλαλαλα" για να δοκιμάσω την ηχητική. Να ιδώ βρε αδελφέ, αν αύριο μεθαύριο κάμω περιοδεία, αν με βολεύει ο χώρος. Και έχω να σου δηλώσω: νοτ μπαντ ατ ολ! Είναι κοζί, τύπου μπουάτ, για αισθαντικούς αρτίστες. Έναν Χατζή, μία Νόρα Τζόουνς -το Ρέμο μια φορά, δεν τον εφέρνεις.



Κι ύστερα ακολούθησα το μονοπάτι στο παρακάτω. Το σχεδιάγραμμά μου, έδειχνε κάτι χιουτζ. Ειλικρινά θα σου το πω, με περίμενε μία από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις που έχω ματαδεί στην Ελλάδα.


Καθώς κατηφόριζα, είδα μία συστάδα από κολόνες. Πολλές κολόνες. Πάρα πολλές κολόνες. Προφανώς επρόκειτο για κάποιο περιστύλιο.


Οι περισσότερες εξ αυτών είναι καλοστεκούμενες για την ηλικία τους.


Κι ύστερα αντίκρυσα το χιουτζ πράμα που έβλεπα στο σχεδιάγραμμα: το στάδιο!


Δεν σου μιλώ για ένα απλό στάδιο. Αλλά για ένα ορίτζιναλ Καλλιμάρμαρο! 


Με δεκαοχτώ κερκίδες και δεκαοχτώ σειρές εδωλίων. 


Με ειδικές θέσεις επισήμων.


Με θρόνο για να κάτσει ένας βασιλιάς, ένας Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ένα σελέμπριτι ή εσύ ο ίδιος, αν είσαι ψωνάρα και θέλεις να φωτογραφηθείς, ν' αναρτηθείς στο φέιζμπουκ.


Όλα απίθανα διασωσμένα και σε εξαιρετική κατάσταση!



Στο νότιο τμήμα του σταδίου (είναι απόσταση, μην το βλέπεις έτσι κοντά), βρίσκεται το Ηρώο.


Ναι, αξίζει τον κόπο να πάμε και ως εκεί.


Το Ηρώο ανήκε στην οικογένεια των Σαιθιδών (πολλά λεφτά, δεν ήξευραν τι είχαν) και χρησίμευε ως ταφικό μνημείο για τα μέλη της. Αν θέλεις, συγκράτησε τη μορφή του. Γιατί σήμερα, τέσσερα χρόνια αργότερα, δεν είναι ακριβώς έτσι. Αλλά θα σου τα πω παρακάτω.


Σου έδειξα ναούς, σου έδειξα θέατρα και δημόσια κτήρια, αλλά δεν είδαμε κάτι σε οικία. Ορίστε ένα δείγμα. Από τα πολλά που σώζονται. Και που αξίζει τον κόπο να τα περιηγηθείς για να έχεις μία εικόνα του πώς ζούσαν οι αρχαίοι πρόγονοι. Σε γκαρσονιέρες και δυαράκια. Θα μου πεις καλύτερα, να μην πονοκεφαλιάζουν με χαράτσια. Άσε που γλιτώνεις και το πολύ σφουγγάρισμα.


Και κάπως έτσι, ετούτο εδώ το μέρος, με κέρδισε και το αγάπησα. 


Τα χρόνια που ακολούθησαν, διάβασα γι'αυτό, ανέτρεξα σε πηγές, έμαθα ό,τι μπορούσα να μάθω.


Επέστρεψα ξανά και ξανά. Το είδα να αλλάζει. Ναι, να αλλάζει. Διότι η προσπάθεια των αρχαιολόγων εδώ είναι εντυπωσιακή! Και οι συνεχείς εργασίες αποκατάστασης των κτηρίων, σε αφήνουν άφωνο. Όχι, να τα λέμε και τα καλά! Να τα φωνάζουμε! Κάθε φορά που πηγαίνω, κάτι έχει προστεθεί, νέες κολόνες έχουν ανυψωθεί, περισσότερες πέτρες έχουν μπει στη θέση τους.


Και μία ολόκληρη πόλη ξαναφτιάχνεται. Όπως ήταν στην αρχαιότητα.


Η ανασκαφή εδώ έχει ξεκινήσει πριν πολλές δεκαετίες. Εντούτοις τα τελευταία χρόνια, την εποπτεία και το σχεδιασμό της αναστύλωσης έχει αναλάβει ο σπουδαίος καθηγητής Πέτρος Θέμελης. Και έχει κάνει εξαιρετική (αλλά εξαιρετική όμως) δουλειά! Από το 1987 οπότε και ανέλαβε, έχει καταφέρει με την ομάδα του, να αποκαλύψει το σύνολο των οικοδομημάτων που περιγράφει ο Παυσανίας.


Κι αν δεν είναι αυτό ιμπρέσιβ, δεν ξεύρω πώς ορίζεις εσύ το ιμπρέσιβ στα μέρη σου! Η Αρχαία Μεσσήνη σταδιακά ξαναζεί. Και μάλιστα ανοίγει τις πόρτες της και για άλλες χρήσεις. Αυτό το Σάββατο, στις 3 Αυγούστου, το θέατρό της, πλήρως αναγεννημένο (θα το ιδείς στο αυριανό μου ποστ -ναι, έχω και συνέχεια) θα υποδεχθεί ξανά θεατές μετά από 2.300 χρόνια σιωπής. Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, έχει προγραμματισθεί ένα μικρό γκαλά όπερας, με άριες του Βέρντι και του Πουτσίνι. Αν είσαι τριγύρω, βγάλε εισιτήριο.


Ξεύρεις, εδώ και καιρό ήθελα να σου μιλήσω για την Αρχαία Μεσσήνη. Για να σου πω να πας. Για να σε προσκαλέσω. Με αφορμή όμως αυτά τα "θυρανοίξια", βρήκα την ευκαιρία να σε ξεναγήσω εδώ. Σε έναν από τους πιο ιδιαίτερους -για μένα- τόπους.


Σε ένα μέρος που με συγκινεί. Και με κάμνει υπερήφανο. Με την πιο αγνή έννοια που μπορεί να λάβει η λέξη πατριωτισμός.

(αύριο η συνέχεια)

Πιγκουίνος

Ιστολόγια υπάρχουν πολλά. Πτηνολόγιο όμως, ένα!

Life-Style

Popular Posts